از قورباغه تا اکباتان؛ نگاهی از دریچه شهر به ساخته جدید هومن سیدی

از قورباغه تا اکباتان؛ نگاهی از دریچه شهر به ساخته جدید هومن سیدی

اختصاصی کانون معماران و شهرسازان:

+:شما بچه شهرکید؟

-: فرمایشتون

+: راسته که میگن یه اسلحه گم شده

 

توجه: این مقاله داستان سریال را به هیچ وجه لو نمی­دهد.

سریال بحث­برانگیز” قورباغه” ساخته جدید هومن سیدی به ­تازگی نقل بسیاری از محافل شده ­است. حواشی سریال هم که قبل از پخش آغاز یافته ­بود (از شایعه پخش از سرویس نتفلیکس تا خبر توقیف سریال)، پس از پخش نیز ادامه ­یافت. برخی از مخاطبان این اثر را چندین سال جلوتر از سایر آثار نمایش خانگی دانسته و یک حرکت آوانگارد برای هومن سیدی تلقی ­کردند. از سوی دیگر اما، برخی از مخاطبان، شدت بالای خون و خون­ریزی سریال (و به عبارت دیگر تارانتینویی بودن اثر) را مناسب ندانسته‌­اند. برخی هم اعمال محدودیت مثبت ۱۸ سال را برای این ­سریال، بی‌­دلیل می­‌دانند. اما با وجود تمام ای ن­حواشی، در ای ن­مقاله با نگاهی تخصصی از دریچه شهر و شهرسازی، به تحلیل این ­سریال پرداخته ­خواهد­ شد.

تهران، شهری با فراز و فرود‌های فراوان در این­ سریال هم تبدیل به یکی از کاراکتر‌های اصلی داستان شده و کنش و واکنش­‌های شهروندان را سبب­ شده‌است. شغل‌­های کاذبی که در گوشه و کنار این ­شهر شکل­ گرفته و به نوعی شهر، عاملی برای چشم­‌پوشی از اتفاقات مختلف شده است.

صحنه ای از سریال قورباغه

صحنه ای از سریال قورباغه

شغل­‌هایی همچون شکار سگ­‌های حومه شهر، جعل پاسپورت داخل یک­ کافه سیار، فروش مواد مخدر در گوشه­‌های تاریک شهر و… همگی محصول ساختار شهر می­‌باشد. به­‌نوعی می­‌توان گفت با این که مستقیما شهر عاملی برای جنایت نیست، اما به­‌دلیل ساز و کار‌های اشتباه، فرشی از فرصت­‌های مختلف جنایی را زیر پای عاملانش پهن­‌ کرده‌­است.

صحنه ای از سریال قورباغه

هومن سیدی در روایت داستان خود، از این نیز فراتر رفته و شهر را مستقیما در مواجهه با شخصی‌ت­های سریال قرار­داده‌­است. فضا‌های گمشده شهری، همانند آن­چه راجر ترانسیک در کتاب خود با عنوان ” کشف فضا‌های گمشده” یاد می‌کند، در این ­اثر خودنمایی می‌­کند. پارکینگ‌­ها و فضا‌های زیر پل­‌ها، که محلی برای گردهم‌­آمدن افراد و برپایی مراسم چهارشنبه‌­سوری می­شود، مصادیقی از این­گونه فضا‌های رها­ شده شهری می‌­باشند.

صحنه ای از سریال قورباغه

ولی اصلی‌­ترین نگاه شهری به این­ سریال با محله اکباتان، جایی که سه ­شخصیت قسمت اول در آن زندگی ­می­‌کنند و بستر وقوع اولین جرم می‌شود، رقم ­می­‌خورد.

صحنه ای از سریال قورباغه

اکباتان، شهرک مسکونی‌­ای است که در غرب تهران واقع­ شده و طرح ساخت آن به سال ۱۳۴۵ و شرکت آمریکایی استارت(Starrett)، برمی‌­گردد. الگوی شهر‌های مدرنیستی غربی و اندیشه­‌های معمارانی چون لوکوربوزیه در اجرای این ­طرح پیاده ­شده‌­است. ساختمان­‌هایی بلند‌مرتبه با نما‌هایی بتنی، در مدول‌­های مشخص و تکراری برای اسکان جمعیت بالایی از شهروندان؛ همراه با کاربری­های داخلی متنوعی چون ایستگاه مترو، پردیس سینمایی، هایپر مارکت و…که تا حد ممکن دسترسی ساکنان به الگوهای آمدوشد و تفریح را مهیا­ سازد.

صحنه ای از سریال قورباغه

شاید بتوان گفت که بهترین نمونه از این­گونه آثار، مجموعه مسکونی پروت ایگو(Pruitt Igoe) در سنت لوئیس آمریکا بود که به ­دلیل بالا­بودن میزان جرم‌و‌جنایت، به­‌مرور زمان خالی از سکنه شده و درنهایت با دینامیت اقدام به تخریب آن کردند و بدین‌­ترتیب عصر جدیدی در معماری و شهرسازی جهان با نام پست‌­مدرنیسم آغاز شد و چارلز جنکز، با چاپ اعلامیه‌­ای طنزآمیز، مرگ معماری مدرن را تسلیت گفت!

مجتمع مسکونی پروت ایگو. سنت لوئیس.
مجتمع مسکونی پروت ایگو. سنت لوئیس

با اینکه پس از نمایش سریال قورباغه برخی از اهالی شهرک اکباتان به نگاه منفی حاکم درسریال نسبت به این­ مجتمع مسکونی اعتراض کردند، و آن را به دلیل تخریب و اهانت به ساکنان این ­منطقه، ناخوشایند دانستند، اما جدای از این­مسائل، آنچه حائز اهمیت است، آن است که شهرسازی و معماری مدرنیستی که آثار فراوانی از آن در ایران نیز وجود­دارد، تا چه­ اندازه می‌­تواند ضامن ایمنی و امنیت ساکنانش باشد؟ آیا زمان آن فرا نرسیده است تا از فضا‌های بتنی و تاریک این­ مناطق با الگو‌های معماری بی‌ر وح و بدون کمترین تنوع دوره مدرن فاصله گرفته و به رفتارشناسی فضا پرداخته و الگوهای متمایز و فردگرایانه‌­ای که مدول خاصی را به تمامی ساکنین دیکته نمی‌­کند و دست خانواده­‌ها را در انتخاب شیوه زیست خود باز می­‌گذارد، را جایگزین کرد؟

صحنه ای از سریال قورباغه

اکنون اکثر کشور‌های جهان، معماری و شهرسازی مدرنیستی را که صرفا نگاهی عملکردگرایانه به خانه­‌ها داشته و آن را ماشینی برای زندگی دانسته ­بودند، طرد ­کرده و ادراکات ذهنی، عینی و رفتارشناسی را مد­نظر ­قرار­داده و خانه را نه یک ­ماشین، بلکه یک­ خانه می‌­دانند!

صحنه ای از سریال قورباغه

در انتها نیز بایستی اشاره­ شود که هنوز فقط ۳ قسمت از سریال قورباغه به نمایش ­در­آمده و قطعا برای تحلیل و توصیف بهتر این ­سریال باید تا انتها صبر­کرد و در نهایت نگاه جامع‌­تری داشت.

منابع:

asresakhteman.com

ائلیار محمدزاده نبیی

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.